ΣΥΡΙΖA – Προοδευτική Συμμαχία – ΝΕ Ζακύνθου

Συνέντευξη του Αντώνη Κασσιμάτη στην ΕΡΑ Ζακύνθου για το νέο χωροταξικό, την επαναχάραξη αιγιαλού στη Μπούκα Τραγακίου και τη μάχη για τις ακτές

Στην ΕΡΑ Ζακύνθου μίλησε ο Αντώνης Κασσιμάτης, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, με αφορμή τη συζήτηση που έχει ανοίξει στη Ζάκυνθο για τον επανακαθορισμό αιγιαλού και παραλίας στην περιοχή Μπούκα Τραγακίου.

Ο Αντώνης Κασσιμάτης συνέδεσε ευθέως την υπόθεση της Μπούκας με τη συνολικότερη κυβερνητική κατεύθυνση για τον τουρισμό, όπως αυτή αποτυπώνεται στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, που προωθούν τα υπουργεία Περιβάλλοντος και Τουρισμού.

Όπως τόνισε, πίσω από τις «μεγάλες λέξεις» περί φέρουσας ικανότητας, βιωσιμότητας, πράσινης μετάβασης και φρένου στην άναρχη τουριστική ανάπτυξη, διαμορφώνεται στην πραγματικότητα ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης της τουριστικής αγοράς υπέρ των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων.

Κατά τον ίδιο, η κεντρική φιλοσοφία του σχεδίου μπορεί να περιγραφεί ως «το σχέδιο Πισσαρίδη στον τουρισμό»: μια πολιτική που, στο όνομα της τάξης, της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας, οδηγεί στη μείωση του ρόλου των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων και στη συγκέντρωση γης, κεφαλαίου και τουριστικής ισχύος σε λίγα χέρια.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην αύξηση της αρτιότητας για τουριστικές επενδύσεις, από τα 4 στα 8 και έως τα 16 στρέμματα σε περιοχές εκτός σχεδίου, σημειώνοντας ότι αυτό οδηγεί πρακτικά σε συγκέντρωση γης. Οι μικροί ιδιοκτήτες είτε θα δυσκολεύονται να αξιοποιήσουν την περιουσία τους είτε θα πιέζονται να πουλήσουν σε μεγαλύτερους παίκτες.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι τα νέα κριτήρια και οι νέες προϋποθέσεις που εισάγει το χωροταξικό μπορούν να τις αντέξουν κυρίως οι πολύ μεγάλες τουριστικές επιχειρήσεις, οι οποίες διαθέτουν συμβούλους, μελετητικά γραφεία, πρόσβαση στις τράπεζες και μηχανισμούς παρακολούθησης της σύνθετης νομοθεσίας.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Αντώνης Κασσιμάτης αναφέρθηκε στην υπόθεση της Μπούκας Τραγκακίου, όπου, όπως είπε, ένας από τους μεγαλύτερους τουριστικούς ομίλους του νησιού ζήτησε με δική του πρωτοβουλία την επαναχάραξη της γραμμής αιγιαλού και παραλίας προς όφελος των ιδιοκτησιακών του συμφερόντων.

Έθεσε σοβαρά ερωτήματα για τη σύνθεση της αρμόδιας επιτροπής, επισημαίνοντας την απουσία εκπροσώπου της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος από μια διαδικασία που αφορά κατεξοχήν περιβαλλοντικά και συνταγματικά προστατευόμενα αγαθά, όπως ο αιγιαλός και η παραλία.

Ιδιαίτερη αιχμή άσκησε και για τη στάση της τοπικής αυτοδιοίκησης και των υπόλοιπων πολιτικών δυνάμεων, σημειώνοντας ότι σε ένα τόσο σοβαρό θέμα, που αφορά το μέλλον της Ζακύνθου, θα έπρεπε να υπάρχει σαφής δημόσια τοποθέτηση.

«Όταν οι ακτές γίνονται ευέλικτες, η δημοκρατία σιωπά», ανέφερε χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι το ζήτημα δεν είναι απλώς τεχνικό ή διοικητικό, αλλά βαθιά πολιτικό.

Σύμφωνα με τον Αντώνη Κασσιμάτη, το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος αποφασίζει τελικά για το μέλλον της Ζακύνθου: τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα ή η βιώσιμη προοπτική της τοπικής κοινωνίας.

Όπως κατέληξε, η συζήτηση για το νέο χωροταξικό στον τουρισμό πρέπει να ανοίξει πλατιά, γιατί αφορά όχι μόνο τις επενδύσεις, αλλά τη γη, τις ακτές, τις υποδομές, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τελικά το ίδιο το μοντέλο ζωής στα νησιά.

Ακουστεί την συνέντευξη:

Διαβάστε ακόμα:

📌 Διαβάστε ακόμη: Το κείμενο του άρθρου που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ερμής – «Το Σχέδιο Πισσαρίδη στον Τουρισμό – Βιώσιμη ανάπτυξη ή τουριστική ολιγαρχία;»

# Το Σχέδιο Πισσαρίδη στον Τουρισμό ## Βιώσιμη ανάπτυξη ή τουριστική ολιγαρχία; ### Το νέο χωροταξικό, τα «πράσινα» επενδυτικά κριτήρια (ESG), οι στρατηγικές επενδύσεις και η μάχη για τη γη, τις ακτές και το μέλλον των νησιών 14/5/2026 Γράφει ο Αντώνης Κασσιματης, τ. δημοτικός σύμβουλος και μέλος της ΚΕ του Σύριζα ΠΣ. ## 1. Εισαγωγή – Η κεντρική ιδέα του νέου χωροταξικού Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό παρουσιάζεται ως μια αναγκαία απάντηση στα αδιέξοδα του υπερτουρισμού. Η κυβέρνηση μιλά για «φέρουσα ικανότητα», «βιωσιμότητα», «ανθεκτικότητα προορισμών», «πράσινη μετάβαση» και ανάγκη να μπει «φρένο» στην άναρχη ανάπτυξη κλινών και δόμησης. Πράγματι, μετά από δεκαετίες ανεξέλεγκτης τουριστικής επέκτασης, το ίδιο το κράτος αναγκάζεται πλέον να παραδεχθεί ότι σε πολλά νησιά οι υποδομές έχουν ξεπεράσει τα όριά τους, οι υδάτινοι πόροι πιέζονται, οι ακτές υποβαθμίζονται και ο μαζικός τουρισμός απειλεί ακόμη και την ίδια τη βιωσιμότητα του τουριστικού προϊόντος. Όμως πίσω από αυτή τη νέα γλώσσα της «βιωσιμότητας» κρύβεται και μια βαθύτερη στρατηγική αναδιάρθρωσης του τουριστικού μοντέλου. Το νέο χωροταξικό δεν επιχειρεί απλώς να περιορίσει την ανάπτυξη. Επιχειρεί να την επαναοργανώσει με όρους που ευνοούν μεγαλύτερες επενδύσεις, συγκέντρωση γης, οργανωμένα τουριστικά σχήματα και ισχυρούς επενδυτικούς ομίλους που μπορούν να ανταποκριθούν στα νέα περιβαλλοντικά, τεχνικά και χρηματοδοτικά standards. Έτσι, έννοιες όπως η «φέρουσα ικανότητα», τα «πράσινα κριτήρια», η «ποιοτική αναβάθμιση» ή ο «έλεγχος του υπερτουρισμού» δεν λειτουργούν μόνο ως εργαλεία προστασίας του περιβάλλοντος. Λειτουργούν ταυτόχρονα και ως εργαλεία αναδιάρθρωσης της αγοράς, που κινδυνεύουν να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη συγκέντρωση του τουρισμού, σε εκτόπιση μικρότερων επιχειρήσεων και τελικά σε ένα νέο μοντέλο τουριστικής ολιγαρχίας. Αυτό ακριβώς είναι το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα πίσω από το νέο χωροταξικό. Γι’ αυτό και το νέο χωροταξικό δεν μπορεί να ιδωθεί απλώς ως ένα σχέδιο περιβαλλοντικής προστασίας ή πολεοδομικής τάξης. Αποτελεί μέρος μιας συνολικότερης στρατηγικής αναδιάρθρωσης της οικονομίας και του τουρισμού, όπου η «βιωσιμότητα» συνδέεται με τη συγκέντρωση κεφαλαίου, γης και επενδυτικής ισχύος σε όλο και λιγότερα χέρια. Και ακριβώς γι’ αυτό μπορεί εύλογα να χαρακτηριστεί ως το «Σχέδιο Πισσαρίδη στον Τουρισμό». ## 2. Πώς το νέο χωροταξικό ευνοεί αντικειμενικά τους μεγάλους ομίλους Η κυβέρνηση παρουσιάζει το νέο χωροταξικό ως ένα σχέδιο «τάξης», «βιωσιμότητας» και «ποιοτικής αναβάθμισης» του τουρισμού. Όμως πίσω από αυτή τη ρητορική διαμορφώνεται ένα νέο τοπίο που αντικειμενικά ευνοεί τους μεγάλους τουριστικούς και επενδυτικούς ομίλους εις βάρος της μικρής και μεσαίας τοπικής επιχειρηματικότητας. Αυτό δεν προκύπτει από κάποιο σύνθημα ή θεωρία συνωμοσίας. Προκύπτει από τον ίδιο τον μηχανισμό λειτουργίας του νέου μοντέλου. ### Η αύξηση της αρτιότητας οδηγεί σε συγκέντρωση γης Όταν η ελάχιστη απαιτούμενη έκταση για νέες τουριστικές μονάδες ανεβαίνει από τα 4 στρέμματα στα 8, 12 ή ακόμη και 16 στρέμματα, τότε ένα μεγάλο κομμάτι μικρών ιδιοκτησιών βγαίνει πρακτικά εκτός παιχνιδιού. Αυτό οδηγεί αναπόφευκτα σε συνενώσεις οικοπέδων, σε εξαγορές μικρών ιδιοκτησιών και σε συγκέντρωση γης από μεγαλύτερα επενδυτικά σχήματα που διαθέτουν κεφάλαια και πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Με απλά λόγια: όσο μεγαλώνει η απαιτούμενη κλίμακα, τόσο ευνοούνται οι μεγάλοι παίκτες. ### Τα νέα «πράσινα» standards απαιτούν κεφάλαιο Το νέο μοντέλο συνδέεται με ESG standards, πράσινες πιστοποιήσεις, περιβαλλοντικές μελέτες, σύνθετες τεχνικές προδιαγραφές και υψηλό κόστος συμμόρφωσης. Οι μεγάλοι όμιλοι διαθέτουν εξειδικευμένα τμήματα, συμβούλους, πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό και ευρωπαϊκά προγράμματα, καθώς και δυνατότητα να απορροφήσουν το κόστος. Αντίθετα, για μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις ή τοπικούς επαγγελματίες, αυτές οι απαιτήσεις συχνά λειτουργούν ως οικονομικό φράγμα εισόδου. Έτσι, η «πράσινη μετάβαση» κινδυνεύει να μετατραπεί σε μηχανισμό αποκλεισμού των μικρότερων παικτών. ### Η γραφειοκρατική πολυπλοκότητα λειτουργεί υπέρ των ισχυρών Το νέο πλαίσιο βασίζεται σε διαδοχικές εγκρίσεις, ειδικές μελέτες, υδρολογικά και περιβαλλοντικά δεδομένα και σύνθετες αδειοδοτήσεις. Οι μεγάλοι επενδυτικοί όμιλοι διαθέτουν νομικά επιτελεία, τεχνικούς συμβούλους, μόνιμους μηχανισμούς αδειοδότησης και άμεση πρόσβαση στους κρατικούς μηχανισμούς. Ο μικρός επιχειρηματίας συνήθως όχι. Έτσι, η ίδια η πολυπλοκότητα του συστήματος λειτουργεί ως φίλτρο υπέρ όσων έχουν οικονομική και θεσμική ισχύ. ### Το μοντέλο μετατοπίζεται από τη διάχυτη μικρή ανάπτυξη στις μεγάλες οργανωμένες μονάδες Το νέο χωροταξικό θεωρεί σαφώς πιο «διαχειρίσιμες» τις μεγάλες οργανωμένες τουριστικές αναπτύξεις. Στην πράξη αυτό σημαίνει μεγαλύτερα resorts, καθετοποιημένα τουριστικά συγκροτήματα, οργανωμένες επενδύσεις υψηλής κλίμακας και αυξανόμενη συγκέντρωση κλινών σε λίγους ισχυρούς φορείς. Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή μετάβαση από τη διάχυτη μικρομεσαία τουριστική οικονομία σε ένα μοντέλο ελέγχου του τουρισμού από μεγάλες εταιρικές δομές. ### Τα ΕΣΧΑΣΕ και ΕΣΧΑΔΑ δημιουργούν «fast track» εξαιρέσεις για μεγάλες επενδύσεις Την ίδια στιγμή που αυστηροποιούνται οι όροι για τους μικρότερους, παραμένουν ενεργά ειδικά εργαλεία όπως τα ΕΣΧΑΣΕ, τα ΕΣΧΑΔΑ, οι στρατηγικές επενδύσεις και τα fast track καθεστώτα. Μέσω αυτών, μεγάλες επενδύσεις αποκτούν ειδικούς όρους δόμησης, επιταχυνόμενες εγκρίσεις, δυνατότητα αλλαγών χρήσεων γης και ουσιαστικά ένα ειδικό καθεστώς χωροταξικής διαχείρισης. Έτσι δημιουργείται μια «πολεοδομία δύο ταχυτήτων»: αυστηρή και περιοριστική για τους πολλούς, ευέλικτη και προνομιακή για τους ισχυρούς. ### Ο έλεγχος του υπερτουρισμού μπορεί να λειτουργήσει επιλεκτικά Η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει περιορισμούς σε νέες κλίνες, μικρές αναπτύξεις και διάχυτη δόμηση. Όμως την ίδια στιγμή μεγάλες «στρατηγικές» επενδύσεις μπορούν να εξαιρούνται ή να αντιμετωπίζονται ως «οργανωμένες και βιώσιμες». Δηλαδή: το πρόβλημα δεν είναι πάντα η κλίμακα της ανάπτυξης, αλλά ποιος την ελέγχει. ### Η γη μετατρέπεται σε επενδυτικό asset Το νέο μοντέλο αντιμετωπίζει πλέον τη γη όχι ως κοινωνικό ή τοπικό πόρο, αλλά ως επενδυτικό προϊόν υψηλής αξίας. Αυτό οδηγεί σε άνοδο τιμών, σε πίεση προς πώληση μικρών ιδιοκτησιών, σε στεγαστική κρίση και σε σταδιακή μεταφορά του ελέγχου των τουριστικών περιοχών σε λίγους μεγάλους επενδυτές. Και κάπως έτσι, πίσω από τη γλώσσα της «βιωσιμότητας», διαμορφώνεται ένα νέο μοντέλο συγκεντρωμένου και εταιρικού τουρισμού. ## 3. Η μάχη για την παραλία και τις ακτές – Η περίπτωση της Ζακύνθου Αν υπάρχει ένα σημείο όπου συμπυκνώνονται όλες οι αντιφάσεις του νέου τουριστικού μοντέλου, αυτό είναι οι ακτές και η παράκτια γη. Γιατί εκεί συγκρούονται η τουριστική εκμετάλλευση, η προστασία του περιβάλλοντος, η δημόσια πρόσβαση, η αξία της γης και τα μεγάλα επενδυτικά συμφέροντα. Το νέο χωροταξικό μιλά για προστασία της παράκτιας ζώνης, περιορισμό της δόμησης, έλεγχο της φέρουσας ικανότητας και ανάγκη να προστατευθούν οι ακτές από την υπερφόρτωση. Την ίδια στιγμή όμως, σε ολόκληρη τη χώρα — και ιδιαίτερα στα νησιά υψηλής τουριστικής αξίας — εξελίσσεται μια ακριβώς αντίθετη διαδικασία με τις πολιτικές επιλογές και την νομοθεσία της κυβέρνησης της ΝΔ. Επανακαθορισμοί αιγιαλού, πιέσεις για αλλαγές χρήσεων γης, επέκταση τουριστικών ζωνών, ειδικές χωροθετήσεις και διαρκής άνοδος της αξίας της παραλιακής γης δημιουργούν ένα νέο πεδίο σύγκρουσης. Η Ζάκυνθος αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της σύγκρουσης. Η συζήτηση για την περιοχή Τσιλιβή – Τραγάκι – Μπούκα δεν αφορά μια απλή διοικητική ή τεχνική διαδικασία. Αφορά τον ίδιο τον έλεγχο της παράκτιας ζώνης σε μια από τις πιο τουριστικά πιεσμένες περιοχές του νησιού. Οι επανακαθορισμοί αιγιαλού, οι μεταβατικές διατάξεις, οι αλλαγές στις οριογραμμές και οι νέες χωροθετήσεις συνδέονται άμεσα με την αξία της γης, με δυνατότητες δόμησης, με μελλοντικές τουριστικές επενδύσεις και με το ποιος τελικά θα αποκτήσει έλεγχο πάνω στις πιο κρίσιμες παράκτιες εκτάσεις. Και εδώ ακριβώς αποκαλύπτεται η ουσιαστική στόχευση η του νέου μοντέλου. Από τη μία πλευρά, το κράτος παραδέχεται ότι η Ζάκυνθος βρίσκεται σε συνθήκες τουριστικού κορεσμού, ότι οι υποδομές πιέζονται, ότι η φέρουσα ικανότητα δοκιμάζεται και ότι οι ακτές χρειάζονται προστασία. Από την άλλη, παραμένουν ενεργοί μηχανισμοί που αυξάνουν την πίεση για «αξιοποίηση» στην παράκτια γη, δημιουργούνται δυνατότητες νέων επενδυτικών διευθετήσεων, ενώ η αξία της παραλιακής ζώνης εκτοξεύεται ακριβώς επειδή γίνεται ολοένα πιο σπάνια και στρατηγική. Έτσι, η μάχη για τον αιγιαλό δεν είναι μόνο περιβαλλοντική. Είναι βαθιά οικονομική και πολιτική. Αφορά ποιος θα ελέγχει τις ακτές, ποιος θα έχει πρόσβαση στη γη, ποιος θα καθορίζει τις χρήσεις του χώρου και αν οι παραλίες θα παραμείνουν δημόσιο και κοινωνικό αγαθό ή θα μετατραπούν σταδιακά σε πεδίο ελέγχου μεγάλων τουριστικών συμφερόντων. Γιατί σε νησιά όπως η Ζάκυνθος, η παραλία δεν είναι απλώς φυσικό τοπίο. Είναι το πιο κρίσιμο οικονομικό και γεωπολιτικό «φιλέτο» του σύγχρονου τουρισμού. Και γι’ αυτό η σύγκρουση γύρω από τις ακτές δεν αφορά μόνο το περιβάλλον. Αφορά το ίδιο το μέλλον του νησιού και το ποιος θα έχει δικαίωμα να το διαμορφώνει. ## 4. Τουριστική ανάπτυξη ή οι νέοι φεουδάρχες του τουρισμού; Το κρίσιμο ερώτημα που ανοίγει το νέο χωροταξικό δεν είναι αν χρειάζεται τουριστική ανάπτυξη. Η Ελλάδα ζει σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό και κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει τη σημασία του για την οικονομία και την απασχόληση. Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο: Τι είδους τουριστικό μοντέλο διαμορφώνεται και ποιος θα ελέγχει τον χώρο, τη γη, τις ακτές και τον πλούτο που παράγεται; Γιατί πίσω από τη γλώσσα της «βιωσιμότητας», της «πράσινης μετάβασης» και της «ποιοτικής αναβάθμισης» διαμορφώνεται σταδιακά ένα νέο μοντέλο υπερσυγκεντρωμένου τουρισμού. Ένα μοντέλο όπου η γη συγκεντρώνεται, οι μικρές επιχειρήσεις δεν μπορουν να επιβιωσουν, οι ακτές αποκτούν τεράστια επενδυτική αξία και ολόκληρες περιοχές εξαρτώνται ολοένα περισσότερο από λίγους μεγάλους τουριστικούς ομίλους και επενδυτικά funds. Και εδώ ακριβώς γεννιέται ο κίνδυνος ενός νέου «τουριστικού φεουδαρχισμού». Όχι με τη μεσαιωνική έννοια, αλλά με τη σύγχρονη οικονομική και χωρική μορφή του: λίγοι μεγάλοι παίκτες να ελέγχουν τεράστιες εκτάσεις, μεγάλες ξενοδοχειακές συγκεντρώσεις, παραλιακές ζώνες, κρίσιμες υποδομές, την τοπική αγορά εργασίας και ακόμη και την ίδια την οικονομική ζωή ολόκληρων περιοχών. Σε ένα τέτοιο μοντέλο, οι τοπικές κοινωνίες κινδυνεύουν να μετατραπούν από υποκείμενα ανάπτυξης σε εξαρτώμενους «παρόχους υπηρεσιών» προς μεγάλες τουριστικές οικονομίες κλειστού τύπου. Και τελικά, η «βιωσιμότητα» μπορεί να λειτουργήσει όχι ως εργαλείο προστασίας του τόπου, αλλά ως μηχανισμός νομιμοποίησης μιας νέας συγκέντρωσης οικονομικής και χωρικής ισχύος. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ύπαρξη κέρδους. Το πρόβλημα είναι η υπερσυγκέντρωση δύναμης. Η απληστία ενός μικρού επιχειρηματία έχει περιορισμένη κλίμακα επιρροής. Η απληστία όμως υπερσυγκεντρωμένων ομίλων μπορεί να αλλάξει ολόκληρα νησιά, να αναδιαμορφώσει ακτές, να πιέσει θεσμούς και να καθορίσει τελικά το ίδιο το μοντέλο ζωής ενός τόπου. Και αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο πολιτικό ερώτημα της επόμενης δεκαετίας για τα ελληνικά νησιά. # 5. Ποιος αποφασίζει τελικά για τον χώρο και για ποιον; Το νέο χωροταξικό για τον τουρισμό δεν είναι μια ουδέτερη τεχνική μεταρρύθμιση. Είναι μια βαθιά πολιτική επιλογή για το ποιο θα είναι το μέλλον των νησιών, των ακτών και της τουριστικής οικονομίας της χώρας. Η συζήτηση που ανοίγει αφορά τη χρήση της γης, τη δημόσια πρόσβαση στις ακτές, τη φέρουσα ικανότητα των νησιών, τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών αλλά και τη συγκέντρωση οικονομικής ισχύος. Το δίλημμα λοιπόν δεν είναι: «ανάπτυξη ή μη ανάπτυξη». Το πραγματικό δίλημμα είναι: ανάπτυξη για ποιον, με ποιον έλεγχο, με ποιους κανόνες και με ποιο κοινωνικό και περιβαλλοντικό κόστος. Γιατί χωρίς κοινωνική ισορροπία δεν υπάρχει πραγματική βιωσιμότητα. Και χωρίς δημοκρατικό έλεγχο του χώρου, η «πράσινη μετάβαση» κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα νέο μοντέλο συγκέντρωσης γης, επενδύσεων και εξουσίας στα χέρια λίγων. Η Ελλάδα χρειάζεται προστασία του περιβάλλοντος, όρια στον υπερτουρισμό, ισχυρές δημόσιες υποδομές, πραγματικό χωροταξικό σχεδιασμό και βιώσιμη ανάπτυξη. Αλλά χρειάζεται ταυτόχρονα προστασία της μικρής και μεσαίας τοπικής επιχειρηματικότητας, υπεράσπιση του δημόσιου χαρακτήρα των ακτών, κοινωνικό έλεγχο των στρατηγικών πόρων και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον παραγόμενο πλουτο κα στις αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον τους. Γιατί στο τέλος, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι τουρισμό θέλουμε. Το βαθύτερο ερώτημα είναι: σε ποια χώρα, σε ποια νησιά και σε ποιο κοινωνικό μοντέλο θέλουμε να ζούμε τις επόμενες δεκαετίες.