Βενετσιάνικος Γάμος: Όταν η Ιστορία Γίνεται Θέαμα και η Ιεραρχία Φαντασίωση στη Σύγχρονη Ζάκυνθο*
Από τη σολωμική σάτιρα της αριστοκρατίας έως τη σύγχρονη σκηνική αναπαράστασή της, το δρώμενο αποκαλύπτει τις βαθύτερες κοινωνικές επιθυμίες και ιεραρχικές φαντασιώσεις μιας τουριστικής κοινωνίας σε μετάβαση
(*) γράφει ο Αντώνης Κασσιμάτης, καρδιολόγος, τ. δημοτικός σύμβουλος
Ο Βενετσιάνικος Γάμος της Ζακύνθου δεν είναι απλώς ένα αποκριάτικο θέαμα ιστορικής αναπαράστασης. Είναι μια σκηνή όπου το παρελθόν δεν παρουσιάζεται μόνο — επιθυμείται. Πίσω από τις στολές, τις πομπές, τις προίκες και τα συμβόλαια αναδύεται ένα βαθύτερο κοινωνικό φαινόμενο: η φαντασιακή επιστροφή μιας ιεραρχικής τάξης την οποία η ίδια η ιστορία έχει ήδη κρίνει. Από τον Σολωμό έως τον σύγχρονο ποιητικό λόγο, το δρώμενο αποκαλύπτει όχι τι ήταν η αριστοκρατία, αλλά γιατί εξακολουθεί να γοητεύει.
Στη σύγχρονη Ζάκυνθο ο Βενετσιάνικος Γάμος παρουσιάζεται ως αναβιωτικό αποκριάτικο δρώμενο ιστορικής μνήμης. Η δημόσια εικόνα του είναι γιορτινή: πομπές, κοστούμια, τελετουργίες, μουσικές, συμμετοχή κοινού. Στην επιφάνεια πρόκειται για πολιτιστική αναπαράσταση ενός παρελθόντος που θεωρείται αισθητικά γοητευτικό και ιστορικά ενδιαφέρον. Όμως κάθε τελετουργία που αναπαριστά κοινωνική ιεραρχία δεν αναπαριστά απλώς ιστορία — αναπαράγει συμβολικά κοινωνικές σημασίες. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο τι δείχνει το δρώμενο, αλλά τι ενεργοποιεί στο συλλογικό φαντασιακό.
Η σολωμική κριτική στο αρχοντολόι
Η αναβίωση του Βενετσιάνικου Γάμου δεν είναι απλώς ένα σκηνικό παιχνίδι ιστορίας, αλλά μια φαντασιακή επαναφορά μιας κοινωνικής τάξης της οποίας τον ιστορικό ρόλο έχει ήδη απογυμνώσει ο Διονύσιος Σολωμός. Στη Γυναίκα της Ζάκυθος η αριστοκρατική μορφή, απευθυνόμενη στις Μεσολογγίτισσες πρόσφυγες, εκφράζει με κυνική σαφήνεια την ιδεολογία του αρχοντολογιού: «Και τι σας έλειπε, και τι κακό είδετε από τον Τούρκο; […] Σας είπα εγώ ίσως να χτυπήστε τον Τούρκο; […] Αύριο πέφτει το Μεσολόγγι, βάνουνε σε τάξη την Ελλάδα τη ζουρλή οι βασιλιάδες, εις τους οποίους έχω όλες μου τις ελπίδες…». Στους στίχους αυτούς συμπυκνώνεται η πολιτική ψυχολογία μιας τάξης που όχι μόνο δεν συμμερίζεται την επαναστατική ιδέα αλλά προσδοκά την καταστολή της από τις μοναρχικές δυνάμεις της Ευρώπης. Ο Σολωμός δεν σατιρίζει απλώς ένα πρόσωπο· αποκαλύπτει τον ιστορικό χαρακτήρα μιας κοινωνικής ομάδας που ταυτίζει την τάξη με την εξουσία και την ελευθερία με την αναρχία. Όταν λοιπόν σήμερα η σκηνική αισθητική της ευγενούς πομπής, των στολών και των τίτλων, των προικών, των συμβολαίων, των λεντίκων και των υπόλοιπων τελετουργικών συμβόλων αναβιώνει ως θέαμα, δεν αναπαριστά απλώς μια εποχή· ανασύρει, έστω ασυνείδητα, το φαντασιακό κύρους αυτής της ίδιας τάξης — εκείνης που στην ιστορική στιγμή της εθνικής κρίσης στάθηκε απέναντι στην επανάσταση και περίμενε «οι βασιλιάδες» να επαναφέρουν την τάξη.
Ο σάπιος κόσμος και οι εν γένει εκτός κλίματος εξεγέρσεις
Αυτό ακριβώς το σημείο φωτίζει η σύγχρονη ποιητική κριτική φωνή που βλέπει τα πολιτιστικά θεάματα όχι ως αθώες αναπαραστάσεις αλλά ως ενεργούς μηχανισμούς ιστορικής ανακύκλωσης. Στον πυρήνα της ποιητικής φωνής του Ανεμολογίου του Κώστα Τριπολίτη αναδύεται μια οξυδερκής ιστορικο-κοινωνική διάγνωση: «ο σάπιος κόσμος εκεί που σάπιζε ξανατονώθηκε / κι οι εξεγέρσεις μας είναι εν γένει εκτός του κλίματος». Ο στίχος δεν καταγγέλλει απλώς μια παρακμή· περιγράφει έναν μηχανισμό ανακύκλωσης εξουσίας, όπου αυτό που φαίνεται να ανήκει στο παρελθόν επιστρέφει μεταμφιεσμένο σε θέαμα. Αν διαβαστεί υπό αυτό το πρίσμα, η αναβίωση του Βενετσιάνικου Γάμου παύει να είναι αθώα πολιτιστική αναπαράσταση και μετατρέπεται σε συμβολική τελετουργία επανεγκατάστασης ενός ιεραρχικού φαντασιακού: ο κόσμος των ευγενών — ιστορικά συνδεδεμένος με προνόμιο, διάκριση και κοινωνική απόσταση — δεν επιστρέφει ως πραγματική τάξη αλλά ως αισθητικό πρότυπο προς μίμηση. Έτσι, η κοινωνική φαντασία δεν στρέφεται προς το μέλλον αλλά προς μια σκηνοθετημένη εκδοχή του παρελθόντος, και η επιθυμία αλλαγής εξουδετερώνεται πριν ακόμη εκφραστεί, αφού — όπως λέει ο στίχος — «οι εξεγέρσεις μας είναι εν γένει εκτός του κλίματος». Με αυτή την έννοια, το δρώμενο λειτουργεί ως ιδεολογικός μηχανισμός ήπιας ενσωμάτωσης: προσφέρει στους συμμετέχοντες την εμπειρία του συμβολικού κύρους, την ψευδαίσθηση κοινωνικής ανύψωσης και την αίσθηση συμμετοχής σε μια λαμπρή τάξη πραγμάτων, μετατρέποντας την ιστορική μνήμη σε πολιτιστικό άρτο και θέαμα — δηλαδή σε τελετουργική εκτόνωση που απορροφά την ενέργεια της αμφισβήτησης αντί να την αφήνει να γίνει ιστορική πράξη.
Οι ταξικές φαντασιώσεις του νεοπλουτισμού
Στο σημείο αυτό αποκαλύπτεται και το κοινωνιολογικό υπόστρωμα του φαινομένου: οι σύγχρονες νεόπλουτες ελίτ των μεσαίων στρωμάτων που αναδύθηκαν μέσα από την άνιση κατανομή του πλούτου και τις κοινωνικές ανισότητες που παράγει η τουριστική οικονομία δεν αρκούνται στην οικονομική άνοδο αλλά αναζητούν συμβολική νομιμοποίηση κύρους. Εκεί όπου άλλοτε το Libro d’Oro κατοχύρωνε θεσμικά την ευγενική καταγωγή, σήμερα συγκροτείται άτυπα ένα νέο «Index of Celebrity», ένας κατάλογος κοινωνικής ορατότητας, δημόσιας προβολής και πολιτιστικής παρουσίας. Η συμμετοχή, η προβολή και ο ρόλος μέσα στο δρώμενο λειτουργούν έτσι ως τελετουργίες συμβολικής αριστοκρατικοποίησης: όχι επειδή δημιουργούν πραγματική αριστοκρατία, αλλά επειδή επιτρέπουν τη βιωματική εμπειρία της. Το θέαμα γίνεται καθρέφτης κοινωνικής επιθυμίας και η ιστορική αναπαράσταση μετατρέπεται σε σκηνή όπου οι ανερχόμενες ομάδες δοκιμάζουν φαντασιακά την εικόνα της νέας τους τάξης.
Ανακάλυψε περισσότερα από ΣΥΡΙΖA - Προοδευτική Συμμαχία - ΝΕ Ζακύνθου
Εγγραφείτε για να λαμβάνετε τις τελευταίες αναρτήσεις στο email σας.
